
Cùng một chữ 山, trong 山(やま) đọc là "yama", nhưng trong 富士山(ふじさん) lại đọc là "san". Người mới học Kanji hay bối rối ở chỗ này: một chữ có hai, ba, thậm chí năm cách đọc.
Lý do nằm ở hai hệ thống đọc: âm On (音読み・おんよみ) và âm Kun (訓読み・くんよみ). Nắm được logic của hai hệ thống này, bạn sẽ đoán đúng cách đọc của phần lớn từ mới thay vì học thuộc từng trường hợp.
Bài này giải thích âm On và âm Kun là gì, khi nào đọc On, khi nào đọc Kun, các ngoại lệ hay gặp, mẹo dùng âm Hán Việt để đoán âm On, và có bài tập kèm đáp án ở cuối.
Chữ Hán được đưa vào Nhật Bản từ Trung Quốc qua nhiều thế kỷ. Người Nhật dùng chữ Hán theo hai cách:
Nói gọn: âm On là "âm mượn", âm Kun là "nghĩa mượn chữ". Lưu ý âm On không phải tiếng Trung hiện đại. Chữ 学 đọc On là ガク (gaku), còn tiếng Trung phổ thông ngày nay đọc là xué.
Trong từ điển và sách Kanji, âm On thường được ghi bằng katakana, âm Kun ghi bằng hiragana. Phần đuôi viết bằng kana đi kèm (okurigana) được tách bằng dấu chấm hoặc gạch. Ví dụ chữ 食: On ショク, Kun た.べる (nghĩa là khi viết thành từ sẽ là 食べる).
| Tiêu chí | Âm On (音読み) | Âm Kun (訓読み) |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Mượn âm tiếng Hán | Từ thuần Nhật gán vào chữ Hán |
| Cách ghi trong từ điển | Katakana: サン, ショク | Hiragana: やま, た.べる |
| Độ dài | Tối đa 2 phách (mora): ガク, ショウ, サン | Có thể dài: こころざし (志), うけたまわる (承る) |
| Hay gặp ở đâu | Từ ghép nhiều chữ Hán: 電車, 学校 | Chữ đứng một mình, động từ, tính từ có okurigana: 山, 食べる |
| Liên hệ với Hán Việt | Thường đoán được từ âm Hán Việt | Không liên quan |
| Kiểu từ vựng | Hay là từ trang trọng, học thuật, báo chí | Hay là từ đời thường, cơ bản |
Bảng dưới là những chữ có ở trình độ N5–N4. Mỗi âm kèm một từ ví dụ, vì học âm phải gắn với từ cụ thể mới nhớ được.
| Kanji | Hán Việt | Âm On | Ví dụ âm On | Âm Kun | Ví dụ âm Kun |
|---|---|---|---|---|---|
| 山 | Sơn | サン | 富士山(ふじさん)núi Phú Sĩ | やま | 山(やま)núi |
| 水 | Thủy | スイ | 水曜日(すいようび)thứ Tư | みず | 水(みず)nước |
| 火 | Hỏa | カ | 火山(かざん)núi lửa | ひ | 火(ひ)lửa |
| 人 | Nhân | ジン、ニン | 日本人(にほんじん)người Nhật; 三人(さんにん)ba người | ひと | 人(ひと)người |
| 日 | Nhật | ニチ、ジツ | 毎日(まいにち)mỗi ngày; 休日(きゅうじつ)ngày nghỉ | ひ、か | 日(ひ)ngày, mặt trời; 三日(みっか)ngày mùng 3 |
| 生 | Sinh | セイ、ショウ | 学生(がくせい)sinh viên; 一生(いっしょう)cả đời | い.きる、う.まれる、なま | 生きる(いきる)sống; 生まれる(うまれる)được sinh ra |
| 行 | Hành | コウ、ギョウ | 銀行(ぎんこう)ngân hàng; 行列(ぎょうれつ)hàng người xếp | い.く、おこな.う | 行く(いく)đi; 行う(おこなう)tiến hành |
| 大 | Đại | ダイ、タイ | 大学(だいがく)đại học; 大切(たいせつ)quan trọng | おお.きい | 大きい(おおきい)to, lớn |
| 学 | Học | ガク | 学校(がっこう)trường học | まな.ぶ | 学ぶ(まなぶ)học |
| 食 | Thực | ショク | 食事(しょくじ)bữa ăn | た.べる | 食べる(たべる)ăn |
| 新 | Tân | シン | 新聞(しんぶん)báo giấy | あたら.しい | 新しい(あたらしい)mới |
| 中 | Trung | チュウ | 中国(ちゅうごく)Trung Quốc | なか | 中(なか)bên trong |
Bảng chỉ liệt kê các âm hay dùng. Chữ 生 trong danh sách Kanji thông dụng (常用漢字) còn có thêm các âm Kun như は.える (mọc), き (nguyên chất). Ở trình độ sơ cấp, bạn chưa cần học các âm hiếm này.
Không có luật tuyệt đối, nhưng bốn quy tắc sau đúng với phần lớn từ vựng bạn gặp hằng ngày.
Động từ và tính từ gốc Nhật gần như luôn viết bằng một chữ Hán cộng phần đuôi hiragana, và chữ Hán đọc âm Kun: 食べる(たべる), 行く(いく), 新しい(あたらしい), 高い(たかい).
山(やま), 川(かわ), 花(はな), 水(みず), 人(ひと). Ngoại lệ là những chữ đứng một mình nhưng đọc On, vì không có âm Kun hoặc âm Kun ít dùng: 本(ほん)sách, 肉(にく)thịt, 駅(えき)nhà ga, 気(き)tâm trạng, 絵(え)bức tranh.
電車(でんしゃ)tàu điện, 学校(がっこう)trường học, 新聞(しんぶん)báo, 経済(けいざい)kinh tế. Đây là nhóm từ nhiều nhất trong từ vựng trung, cao cấp.
Một số từ ghép là từ thuần Nhật, nên cả hai chữ đều đọc Kun: 手紙(てがみ)lá thư, 名前(なまえ)tên, 花火(はなび)pháo hoa, 山道(やまみち)đường núi, 青空(あおぞら)trời xanh. Những từ này thường chỉ đồ vật, cảnh vật gần gũi.
Chữ đầu đọc On, chữ sau đọc Kun. Tên gọi lấy từ chính từ 重箱(じゅうばこ)hộp cơm nhiều tầng: 重 ジュウ là On, 箱 はこ là Kun. Ví dụ khác: 本屋(ほんや)hiệu sách, 毎朝(まいあさ)mỗi sáng, 台所(だいどころ)nhà bếp, 番組(ばんぐみ)chương trình TV.
Ngược lại, chữ đầu đọc Kun, chữ sau đọc On. Tên gọi lấy từ 湯桶(ゆとう): 湯 ゆ là Kun, 桶 トウ là On. Ví dụ: 手帳(てちょう)sổ tay, 場所(ばしょ)địa điểm, 見本(みほん)hàng mẫu, 夕刊(ゆうかん)báo buổi chiều.
Có những từ mà cả cụm chữ Hán gán với một từ thuần Nhật, không tách được âm của từng chữ: 今日(きょう)hôm nay, 明日(あした)ngày mai, 昨日(きのう)hôm qua, 大人(おとな)người lớn, 一人(ひとり)một người, 眼鏡(めがね)kính mắt, 時計(とけい)đồng hồ. Gặp những từ này chỉ có cách học thuộc cả từ.
Một số từ trong nhóm này còn có cách đọc On riêng, mang sắc thái trang trọng hơn. Ví dụ 今日 đọc こんにち nghĩa là "ngày nay", 明日 đọc みょうにち là cách nói trang trọng của "ngày mai".
Chữ Hán sang Nhật nhiều đợt, mỗi đợt mang theo cách đọc của vùng và thời kỳ khác nhau ở Trung Quốc. Vì vậy có chữ có hai, ba âm On. Ba lớp chính là Go-on (呉音), Kan-on (漢音) và Tō-on (唐音):
| Chữ | Go-on | Kan-on | Tō-on |
|---|---|---|---|
| 行 | ギョウ: 行列(ぎょうれつ) | コウ: 銀行(ぎんこう) | アン: 行灯(あんどん)đèn lồng giấy |
| 人 | ニン: 三人(さんにん) | ジン: 日本人(にほんじん) | - |
| 生 | ショウ: 一生(いっしょう) | セイ: 学生(がくせい) | - |
| 京 | キョウ: 東京(とうきょう) | ケイ: 京浜(けいひん)vùng Tokyo – Yokohama | - |
Bạn không cần nhớ tên các lớp âm này. Chỉ cần biết một chữ có thể có nhiều âm On, và học từng âm qua từ ví dụ cụ thể.
Đây là lợi thế lớn của người Việt. Âm Hán Việt và âm On cùng bắt nguồn từ tiếng Hán trung đại, nên phần cuối âm tiết thường tương ứng theo quy luật. Bảng dưới là các quy luật hay gặp, không phải tuyệt đối.
| Âm cuối Hán Việt | Âm On thường gặp | Ví dụ |
|---|---|---|
| -c, -ch | kết thúc bằng ク hoặc キ | 学 học ガク, 国 quốc コク, 力 lực リョク, 石 thạch セキ, 駅 dịch エキ |
| -t | kết thúc bằng ツ hoặc チ | 一 nhất イチ, 日 nhật ニチ, 月 nguyệt ゲツ, 発 phát ハツ, 説 thuyết セツ |
| -m, -n | kết thúc bằng ン | 三 tam サン, 心 tâm シン, 安 an アン, 新 tân シン, 電 điện デン |
| -ng, -nh | trường âm ウ hoặc イ | 東 đông トウ, 公 công コウ, 京 kinh キョウ, 生 sinh セイ, 名 danh メイ |
| -p | thường là trường âm ウ | 法 pháp ホウ, 答 đáp トウ, 集 tập シュウ, 十 thập ジュウ (ngoại lệ: 立 lập リツ, 雑 tạp ザツ) |
Áp dụng vào từ ghép, nhiều từ nghe gần như "đọc Hán Việt theo giọng Nhật": 注意(ちゅうい)chú ý, 準備(じゅんび)chuẩn bị, 簡単(かんたん)giản đơn, 結婚(けっこん)kết hôn, 経済(けいざい)kinh tế, 電話(でんわ)điện thoại.
Một mẹo khác là nhìn bộ phận chỉ âm. Nhiều chữ có chung một thành phần thì có âm On giống nhau: 青 セイ → 清 セイ (thanh khiết), 晴 セイ (trời quang), 精 セイ (tinh), 静 セイ (tĩnh). Có ngoại lệ như 情 đọc ジョウ (tình), nên hãy coi đây là gợi ý để đoán rồi kiểm tra lại.
Bài 1: 1. がくせい (On セイ); 2. いっしょう (On ショウ); 3. いきる (Kun); 4. うまれる (Kun); 5. なまたまご (Kun なま).
Bài 2: 1. でんしゃ, On + On; 2. やまみち, Kun + Kun; 3. ほんや, On + Kun; 4. てちょう, Kun + On; 5. きょう, đọc cả cụm; 6. かざん, On + On (山 サン biến thành ザン).
Bài 3: 1. あんしん (an → アン, tâm → シン); 2. けってい (quyết → ケツ, ghép lại thành けっ; định → テイ); 3. とうきょう (đông → トウ, kinh → キョウ); 4. はっけん (phát → ハツ thành はっ; kiến → ケン).
Corodomo là nền tảng học ngoại ngữ qua video, có tiếng Nhật cùng 5 ngôn ngữ khác, dùng được trên web và app iOS, Android. Kho hơn 5.000 video chọn lọc giúp bạn gặp lại cùng một chữ Kanji trong nhiều từ, nhiều câu khác nhau, đúng cách để phân biệt âm On và âm Kun.
Gói Free cho xem gần như toàn bộ kho video, không giới hạn số video mỗi ngày, được tra từ, dịch và hỏi CoroAI trong hạn mức AI, và thêm 1 video của riêng bạn. Các gói Plus, Pro mở thêm tính năng, xem ở trang bảng giá.
Cách bắt đầu: vào trang học tiếng Nhật, chọn một video ở kho video tiếng Nhật hợp trình độ, bật furigana và để ý các chữ Kanji vừa học trong bài này.
Âm On là cách đọc mượn từ tiếng Hán, gần với âm Hán Việt, hay dùng trong từ ghép nhiều chữ Hán. Âm Kun là từ thuần Nhật được gán vào chữ Hán, hay dùng khi chữ đứng một mình hoặc có okurigana.
Học cả hai cùng lúc nhưng qua từ vựng: mỗi chữ mới học một từ đọc On và một từ đọc Kun phổ biến nhất. Đừng học danh sách âm rời mà không có từ đi kèm.
Có okurigana hoặc chữ đứng một mình thì thường đọc Kun. Từ ghép hai chữ Hán trở lên thì thường đọc On. Các ngoại lệ như 本屋, 手帳, 今日 cần học thuộc theo từ.
Âm Hán Việt là cách người Việt đọc chữ Hán, ví dụ 学 là "học", 電話 là "điện thoại". Vì cùng nguồn gốc, âm Hán Việt giúp đoán âm On khá tốt, nhất là phần âm cuối (-c → ク/キ, -t → ツ/チ, -n/-m → ン). Âm Kun thì không đoán được bằng Hán Việt.
Không. Nhiều chữ có âm chỉ xuất hiện trong vài từ hiếm. Học âm phổ biến trước, các âm còn lại học khi gặp trong từ cụ thể.
Âm On là âm mượn từ tiếng Hán, hay gặp trong từ ghép. Âm Kun là từ thuần Nhật, hay gặp khi chữ đứng một mình hoặc có okurigana. Hai quy tắc này cùng mẹo dùng âm Hán Việt giúp bạn đoán đúng phần lớn từ mới. Phần còn lại là các ngoại lệ như 重箱読み, 湯桶読み, 熟字訓, và cách nhớ chúng tốt nhất là gặp đi gặp lại trong câu thật.
Hãy làm lại ba bài tập ở trên sau vài ngày. Nếu đọc đúng mà không cần nhìn đáp án, bạn đã nắm được nền tảng để học Kanji theo từ vựng.
Bài liên quan: