Ngôn ngữ
Thể て tiếng Nhật: cách chia thể て, た, ない và bài tập
Thể て tiếng Nhật là thể động từ được dùng nhiều nhất ở sơ cấp, và thể た, thể ない được chia theo gần như cùng một hệ quy tắc. Bài này gom cả ba thể vào một chỗ: cách nhận nhóm động từ, quy tắc chia, ngoại lệ, mẫu câu và bài tập có đáp án.
Nếu bạn chia thể て còn phải dừng lại nghĩ, hầu hết mẫu ngữ pháp N5–N4 sẽ trở nên khó theo. Học chắc một lần, các thể sau như khả năng, bị động sẽ nhẹ hơn nhiều.
Cách học hiệu quả là đọc bảng quy tắc, rồi tự chia lại bảng 16 động từ mẫu mà không nhìn đáp án.
Luyện ngay với video thật trên Corodomo
Nghe từng câu · Shadowing · Chép chính tả · Từ vựng
Mở video 電車の中のマナーと文化 (khoảng 3 phút): nghe từng câu, ghi lại các động từ ở thể て, た, ない mà bạn nghe được, rồi tự đổi chúng về thể ます.
- Nhận biết 3 nhóm động từ
- Cách chia thể て
- Cách chia thể た
- Cách chia thể ない
- Bảng 16 động từ mẫu
- Mẫu câu dùng thể て, た, ない
- Bài tập có đáp án
- Giới thiệu Corodomo
- Câu hỏi thường gặp
- Kết luận
Nhận biết 3 nhóm động từ
Muốn chia đúng, trước hết phải biết động từ thuộc nhóm nào. Cách nhanh nhất là nhìn âm đứng ngay trước ます.
| Nhóm | Dấu hiệu ở thể ます | Thể từ điển | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Nhóm 1 (五段（ごだん）) | Âm trước ます thuộc cột i: き, ぎ, し, ち, に, び, み, り, い | Kết thúc bằng âm cột u: く, ぐ, す, つ, ぬ, ぶ, む, る, う | 書（か）きます → 書く, 飲（の）みます → 飲む |
| Nhóm 2 (一段（いちだん）) | Âm trước ます thuộc cột e, hoặc một số động từ cột i | Kết thúc bằng -eru hoặc -iru | 食（た）べます → 食べる, 見（み）ます → 見る, 起（お）きます → 起きる |
| Nhóm 3 (bất quy tắc) | します, 来（き）ます và danh từ + します | する, 来（く）る | 勉強（べんきょう）します → 勉強する |
Bẫy lớn nhất: động từ đuôi -iru, -eru nhưng thuộc nhóm 1
Một số động từ trông như nhóm 2 nhưng thật ra là nhóm 1. Chúng phải học thuộc, vì chia sai sẽ ra từ khác hẳn.
| Động từ nhóm 1 | Thể て | Dễ nhầm với (nhóm 2) | Thể て |
|---|---|---|---|
| 帰（かえ）る: về | 帰って | 変（か）える: thay đổi | 変えて |
| 切（き）る: cắt | 切って | 着（き）る: mặc | 着て |
| 要（い）る: cần | 要って | いる: có, ở (người, vật sống) | いて |
| 入（はい）る: vào | 入って | ||
| 走（はし）る: chạy | 走って | ||
| 知（し）る: biết | 知って |
Mẹo kiểm tra: với nhóm 2, thể từ điển luôn bằng thân ます cộng る (着ます → 着る, 借（か）ります → 借りる). Với nhóm 1 thì không: 切ります → 切る, không phải 切りる. Vì vậy khi học động từ mới, hãy học cùng lúc cả thể ます và thể từ điển.
Cách chia thể て
Nhóm 2 và nhóm 3 rất đơn giản. Toàn bộ độ khó nằm ở nhóm 1, nơi đuôi thể từ điển quyết định cách biến đổi.
| Nhóm | Đuôi thể từ điển | Đổi thành | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Nhóm 1 | う, つ, る | って | 買（か）う → 買って, 待（ま）つ → 待って, 帰る → 帰って |
| む, ぶ, ぬ | んで | 飲む → 飲んで, 遊（あそ）ぶ → 遊んで, 死（し）ぬ → 死んで | |
| く | いて | 書く → 書いて, 聞（き）く → 聞いて | |
| ぐ | いで | 泳（およ）ぐ → 泳いで, 急（いそ）ぐ → 急いで | |
| す | して | 話（はな）す → 話して, 貸（か）す → 貸して | |
| Nhóm 2 | る | bỏ る, thêm て | 食べる → 食べて, 見る → 見て |
| Nhóm 3 | する, 来る | して, 来（き）て | 勉強する → 勉強して, 来る → 来て |
Ngoại lệ duy nhất cần nhớ ở nhóm 1: 行（い）く → 行って, không phải 行いて. Cách nhớ gọn: chia đuôi nhóm 1 thành ba cụm "う つ る → って", "む ぶ ぬ → んで", "く ぐ す → いて, いで, して", rồi đọc to vài lần như một câu vần.
Cách chia thể た
Thể た là thể quá khứ dạng thông thường. Chỉ cần chia thể て rồi đổi て thành た, で thành だ. Không có ngoại lệ nào khác ngoài các ngoại lệ của thể て.
| Thể て | Thể た | Nghĩa |
|---|---|---|
| 書いて | 書いた | đã viết |
| 泳いで | 泳いだ | đã bơi |
| 飲んで | 飲んだ | đã uống |
| 行って | 行った | đã đi |
| 食べて | 食べた | đã ăn |
| 来（き）て | 来（き）た | đã đến |
Thể た dùng cho văn nói thân mật: きのう何（なに）した？ (Hôm qua cậu đã làm gì?). Trong văn lịch sự, quá khứ vẫn là ました: きのう何をしましたか.
Cách chia thể ない
Thể ない là phủ định dạng thông thường. Quy tắc nhóm 1 khác hẳn thể て: đổi âm cuối từ cột u sang cột a rồi thêm ない.
| Nhóm | Quy tắc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nhóm 1 | Âm cuối cột u → cột a + ない | 書く → 書かない, 飲む → 飲まない, 待つ → 待たない, 帰る → 帰らない |
| Nhóm 1, đuôi う | う → わ (không phải あ) + ない | 買う → 買わない, 言（い）う → 言わない |
| Nhóm 2 | Bỏ る + ない | 食べる → 食べない, 見る → 見ない |
| Nhóm 3 | する → しない, 来る → 来（こ）ない | 勉強しない, 来ない |
| Ngoại lệ | ある → ない | お金（かね）がない (không có tiền) |
Thể ない chia tiếp như một tính từ đuôi い: 書かない → 書かなかった (đã không viết), 書かなくて. Ngoài ra thể ない còn có dạng nối riêng 書かないで (không viết mà...). Chú ý 来る có ba cách đọc khác nhau theo thể: 来（く）る, 来（き）て, 来（こ）ない.
Bảng 16 động từ mẫu
Che ba cột bên phải lại và tự chia, rồi so đáp án. Làm vài lần cho tới khi chia được không cần nghĩ.
| Từ điển | Nhóm | Thể ます | Thể て | Thể た | Thể ない |
|---|---|---|---|---|---|
| 書（か）く viết | 1 | 書きます | 書いて | 書いた | 書かない |
| 行（い）く đi | 1 (ngoại lệ) | 行きます | 行って | 行った | 行かない |
| 泳（およ）ぐ bơi | 1 | 泳ぎます | 泳いで | 泳いだ | 泳がない |
| 話（はな）す nói | 1 | 話します | 話して | 話した | 話さない |
| 待（ま）つ đợi | 1 | 待ちます | 待って | 待った | 待たない |
| 買（か）う mua | 1 | 買います | 買って | 買った | 買わない |
| 帰（かえ）る về | 1 | 帰ります | 帰って | 帰った | 帰らない |
| 飲（の）む uống | 1 | 飲みます | 飲んで | 飲んだ | 飲まない |
| 遊（あそ）ぶ chơi | 1 | 遊びます | 遊んで | 遊んだ | 遊ばない |
| 死（し）ぬ chết | 1 | 死にます | 死んで | 死んだ | 死なない |
| ある có (đồ vật) | 1 | あります | あって | あった | ない |
| 食（た）べる ăn | 2 | 食べます | 食べて | 食べた | 食べない |
| 見（み）る xem | 2 | 見ます | 見て | 見た | 見ない |
| 起（お）きる thức dậy | 2 | 起きます | 起きて | 起きた | 起きない |
| する làm | 3 | します | して | した | しない |
| 来（く）る đến | 3 | 来（き）ます | 来（き）て | 来（き）た | 来（こ）ない |
Mẫu câu dùng thể て, た, ない
Với thể て
| Mẫu | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Vてください | Xin hãy làm | ここに名前（なまえ）を書いてください。 Xin hãy viết tên vào đây. |
| Vています | Đang làm; trạng thái | 今（いま）、ご飯（はん）を食べています。 Bây giờ tôi đang ăn cơm. |
| Vてもいいですか | Làm... có được không | 窓（まど）を開（あ）けてもいいですか。 Tôi mở cửa sổ được không? |
| Vてはいけません | Không được làm | ここで写真（しゃしん）を撮（と）ってはいけません。 Không được chụp ảnh ở đây. |
| V1てから、V2 | Sau khi làm V1 thì V2 | 手（て）を洗（あら）ってから、食べます。 Tôi rửa tay rồi mới ăn. |
| Vてみます | Làm thử | この靴（くつ）を履（は）いてみます。 Tôi đi thử đôi giày này. |
Với thể た
| Mẫu | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Vたことがあります | Đã từng | すしを食べたことがあります。 Tôi đã từng ăn sushi. |
| Vたほうがいいです | Nên làm | 早（はや）く寝（ね）たほうがいいです。 Bạn nên ngủ sớm. |
| Vたり、Vたりします | Lúc thì... lúc thì... | 週末（しゅうまつ）は本を読（よ）んだり、散歩（さんぽ）したりします。 Cuối tuần tôi lúc đọc sách, lúc đi dạo. |
| Vたら、～ | Nếu; sau khi | 駅（えき）に着（つ）いたら、電話（でんわ）してください。 Đến ga thì gọi điện cho tôi nhé. |
| Vたあとで、～ | Sau khi | 授業（じゅぎょう）が終（お）わったあとで、図書館（としょかん）へ行きます。 Học xong tôi đến thư viện. |
Với thể ない
| Mẫu | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Vないでください | Xin đừng làm | 電車（でんしゃ）の中（なか）で電話しないでください。 Xin đừng gọi điện trên tàu. |
| Vなければなりません | Phải làm | あしたまでにレポートを出（だ）さなければなりません。 Tôi phải nộp báo cáo trước ngày mai. |
| Vなくてもいいです | Không cần làm | 靴を脱（ぬ）がなくてもいいです。 Không cần cởi giày. |
| Vないほうがいいです | Không nên làm | 夜（よる）遅（おそ）くコーヒーを飲まないほうがいいです。 Không nên uống cà phê vào đêm muộn. |
Để ý: "nên" dùng thể た (Vたほうがいい), nhưng "không nên" dùng thể ない ở hiện tại (Vないほうがいい), không phải Vなかったほうがいい.
Bài tập có đáp án
Phần A: chia động từ
- 急（いそ）ぐ → thể て
- 持（も）つ → thể た
- 呼（よ）ぶ → thể ない
- 切（き）る (cắt) → thể て
- 着（き）る (mặc) → thể て
- 来（く）る → thể ない
- 言（い）う → thể ない
- 行（い）く → thể た
Phần B: điền động từ đã chia vào chỗ trống
- 手（て）を＿＿から、ご飯を食べます。(洗う)
- ここでたばこを＿＿はいけません。(吸（す）う)
- 富士山（ふじさん）に＿＿ことがありますか。(登（のぼ）る)
- 熱（ねつ）があるときは、お風呂（ふろ）に＿＿ほうがいいです。(入る, nghĩa "không nên")
- あしたは＿＿もいいですよ。(来る, nghĩa "không cần")
- 週末は映画（えいが）を＿＿、買（か）い物（もの）を＿＿しました。(見る, する)
Đáp án
| Câu | Đáp án | Giải thích, nghĩa |
|---|---|---|
| A1 | 急いで | Đuôi ぐ → いで. |
| A2 | 持った | Đuôi つ → った. |
| A3 | 呼ばない | ぶ → ば + ない. |
| A4 | 切って | 切る là nhóm 1 dù có đuôi -iru. |
| A5 | 着て | 着る là nhóm 2, bỏ る thêm て. |
| A6 | 来（こ）ない | Bất quy tắc, đọc là こない. |
| A7 | 言わない | Đuôi う → わ, không phải あ. |
| A8 | 行った | Ngoại lệ của 行く. |
| B1 | 洗って | Rửa tay rồi mới ăn cơm. |
| B2 | 吸って | Không được hút thuốc ở đây. |
| B3 | 登った | Bạn đã từng leo núi Phú Sĩ chưa? |
| B4 | 入らない | Khi bị sốt thì không nên ngâm bồn tắm. 入る là nhóm 1. |
| B5 | 来（こ）なくて | Mai bạn không cần đến đâu. |
| B6 | 見たり, したり | Cuối tuần tôi xem phim, đi mua sắm. |
Nếu sai từ 3 câu trở lên, hãy quay lại bảng 16 động từ và chia lại thành tiếng trong vài ngày, mỗi ngày 5 phút.
Giới thiệu Corodomo: nghe thể て, た, ない trong câu nói thật
Corodomo là nền tảng học ngoại ngữ qua video, có 6 ngôn ngữ gồm tiếng Nhật, Anh, Trung, Hàn, Đức, Thái, dùng trên web và app iOS, Android. Kho hơn 5.000 video chọn lọc đều có phụ đề song ngữ chia câu chuẩn.
Chia đúng trên giấy chưa đủ, bạn còn cần nghe ra 飲んで, 行った, 来ない khi người Nhật nói nhanh. Các tính năng phù hợp:
- Nghe từng câu và lặp câu, dừng đúng chỗ có động từ chia để nghe lại.
- Chép chính tả (dictation): gõ lại câu vừa nghe, lỗi chia động từ lộ ra ngay.
- Bấm vào động từ trong phụ đề để tra nghĩa, lưu vào flashcard ôn cách quãng.
- Shadowing có AI chấm phát âm từng từ, tiếng Nhật có cả pitch accent.
- Hỏi CoroAI vì sao một câu dùng thể て hay thể た.
Gói Free cho xem gần như toàn bộ kho video, không giới hạn số video mỗi ngày, và dùng tra từ, dịch, hỏi CoroAI trong hạn mức AI. Hạn mức cụ thể xem ở trang hạn mức AI, các gói trả phí ở trang bảng giá.
Bắt đầu từ trang học tiếng Nhật: chọn một video N5 hoặc N4 ngắn, mỗi ngày chép chính tả 5 câu và gạch chân các động từ chia thể.
Bài liên quan:
- N5-N4: 20 Mẫu Câu Tiếng Nhật Giao Tiếp & Luyện Tập!
- 10 bài luyện nghe chép chính tả tiếng Nhật N4 kèm đáp án
Câu hỏi thường gặp
Thể て dùng để làm gì?
Thể て dùng để nối các hành động (làm A rồi làm B) và là gốc của rất nhiều mẫu câu: Vてください, Vています, Vてもいいです, Vてはいけません, Vてから, Vてみます.
Làm sao biết động từ thuộc nhóm 1 hay nhóm 2?
Nhìn âm trước ます: cột i thường là nhóm 1, cột e thường là nhóm 2. Các động từ -iru, -eru thuộc nhóm 1 như 帰る, 切る, 入る, 走る, 知る, 要る thì phải học thuộc.
Vì sao 行く chia là 行って mà không phải 行いて?
Đây là ngoại lệ duy nhất của quy tắc く → いて. Thể た của nó cũng theo ngoại lệ này: 行った.
Thể た và thể ました khác nhau thế nào?
Cùng là quá khứ. ました là dạng lịch sự, dùng với người lạ, cấp trên. Thể た là dạng thông thường, dùng với bạn bè, gia đình và trong mệnh đề như Vたことがあります.
Kết luận
- Thể て và thể た chung một quy tắc theo đuôi động từ, chỉ cần nhớ thêm ngoại lệ 行って.
- Thể ない nhóm 1 đổi âm cuối sang cột a, riêng đuôi う đổi thành わ. ある thành ない.
- Học thuộc các động từ -iru, -eru thuộc nhóm 1 và luyện chia thành tiếng tới khi không phải nghĩ.
Học tiếp trên Corodomo: Học tiếng Nhật qua video · Thi thử JLPT N5, N4