
Mới bắt đầu học tiếng Trung, câu hỏi đầu tiên thường là: nên học chữ giản thể hay phồn thể? Giáo trình, app và phim lại dùng mỗi nơi một kiểu chữ, nên càng dễ rối.
Câu trả lời ngắn: cả hai là cùng một hệ chữ Hán, cùng ngữ pháp, cùng cách đọc. Khác nhau chủ yếu ở hình dạng một phần số chữ. Chọn loại nào phụ thuộc vào nơi bạn sẽ dùng tiếng Trung.
Bài này giải thích hai loại chữ khác nhau ra sao, nơi nào dùng loại nào, các cách giản hoá để nhìn chữ này đoán ra chữ kia, những chữ hay chuyển sai và cách chọn theo mục tiêu. Cuối bài có bài tập nhỏ kèm đáp án.
Không phải chữ nào cũng khác. Rất nhiều chữ cơ bản giống hệt nhau ở cả hai loại: 人 (rén): người, 大 (dà): to, 中 (zhōng): giữa, 山 (shān): núi, 水 (shuǐ): nước, 天 (tiān): trời, 好 (hǎo): tốt, 我 (wǒ): tôi, 你 (nǐ): bạn.
Với những chữ khác nhau, chênh lệch số nét có thể rất lớn:
| Phồn thể | Giản thể | Pinyin | Nghĩa | Số nét (phồn → giản) |
|---|---|---|---|---|
| 龍 | 龙 | lóng | rồng | 16 → 5 |
| 書 | 书 | shū | sách | 10 → 4 |
| 國 | 国 | guó | nước, quốc gia | 11 → 8 |
| 學 | 学 | xué | học | 16 → 8 |
| 聽 | 听 | tīng | nghe | 22 → 7 |
| 體 | 体 | tǐ | thân thể | 23 → 7 |
Cùng một câu viết theo hai cách: 我們在學習中文 / 我们在学习中文 (Wǒmen zài xuéxí Zhōngwén): Chúng tôi đang học tiếng Trung. Đọc giống hệt nhau, chỉ khác mặt chữ của 们 và 学习.
| Nơi | Chữ chính thức | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trung Quốc đại lục | Giản thể | Phiên âm bằng pinyin |
| Singapore | Giản thể | Tiếng Hoa là một trong các ngôn ngữ chính thức |
| Malaysia (trường dạy tiếng Hoa) | Giản thể | Vẫn gặp phồn thể ở biển hiệu, chùa, hội quán |
| Đài Loan | Phồn thể | Trường học dạy phiên âm bằng chú âm (bopomofo), không phải pinyin |
| Hồng Kông, Ma Cao | Phồn thể | Ngôn ngữ nói hằng ngày chủ yếu là tiếng Quảng Đông |
Ở Việt Nam, văn bản Hán Nôm, câu đối, hoành phi ở đình chùa đều viết bằng chữ Hán truyền thống, tức gần với phồn thể.
Trước thế kỷ 20, chữ Hán chỉ có một chuẩn. Nhiều dạng viết tắt đã có từ lâu trong chữ thảo và chữ viết tay dân gian, nhưng chưa được dùng chính thức.
Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao không áp dụng đợt giản hoá này nên tiếp tục dùng chữ truyền thống.
Chữ giản thể không được tạo ngẫu nhiên. Nắm vài cách giản hoá chính, bạn sẽ đoán được rất nhiều chữ mà không phải học riêng từng chữ.
| Bộ phồn | Bộ giản | Ví dụ (phồn → giản) |
|---|---|---|
| 言 | 讠 | 語 → 语 (yǔ): ngữ; 說 → 说 (shuō): nói |
| 金 | 钅 | 錢 → 钱 (qián): tiền; 銀 → 银 (yín): bạc |
| 食 | 饣 | 飯 → 饭 (fàn): cơm; 餓 → 饿 (è): đói |
| 糸 | 纟 | 紅 → 红 (hóng): đỏ; 經 → 经 (jīng): kinh |
| 門 | 门 | 問 → 问 (wèn): hỏi; 間 → 间 (jiān): gian |
| 車 | 车 | 車 → 车 (chē): xe; 輕 → 轻 (qīng): nhẹ |
| 馬 | 马 | 媽 → 妈 (mā): mẹ; 嗎 → 吗 (ma): trợ từ hỏi |
| 貝 | 贝 | 貴 → 贵 (guì): đắt |
| 見 | 见 | 現 → 现 (xiàn): hiện; 覺 → 觉 (jué): giác |
| Cách giản hoá | Ví dụ (phồn → giản) |
|---|---|
| Giữ lại một phần của chữ | 聲 → 声 (shēng): thanh; 習 → 习 (xí): tập; 飛 → 飞 (fēi): bay; 廣 → 广 (guǎng): rộng; 開 → 开 (kāi): mở |
| Viết chân phương lại dạng chữ thảo | 書 → 书 (shū): sách; 東 → 东 (dōng): đông; 為 → 为 (wèi): vì; 長 → 长 (cháng): dài |
| Thay phần chỉ âm bằng phần đơn giản hơn | 遠 → 远 (yuǎn): xa; 認 → 认 (rèn): nhận; 達 → 达 (dá): đạt; 運 → 运 (yùn): vận |
| Ghép ý mới | 體 → 体 (tǐ): thể (người + gốc); 眾 → 众 (zhòng): chúng (ba người); 淚 → 泪 (lèi): nước mắt (nước + mắt) |
| Dùng lại dạng chữ cổ, đơn giản | 雲 → 云 (yún): mây; 從 → 从 (cóng): từ; 網 → 网 (wǎng): lưới |
| Gộp nhiều chữ cùng âm thành một | 發, 髮 → 发; 後, 后 → 后; 麵, 面 → 面 (xem bảng dưới) |
Đi từ phồn sang giản thường dễ, vì gần như mỗi chữ phồn chỉ ứng với một chữ giản. Chiều ngược lại khó hơn: một chữ giản có thể ứng với hai, ba chữ phồn, phải dựa vào từ để chọn đúng. Đây cũng là chỗ các công cụ chuyển đổi tự động hay sai.
| Giản thể | Phồn thể tương ứng | Ví dụ |
|---|---|---|
| 发 | 發 / 髮 | 发展 → 發展 (fāzhǎn): phát triển; 头发 → 頭髮 (tóufa): tóc |
| 后 | 後 / 后 | 以后 → 以後 (yǐhòu): sau này; 皇后 → 皇后 (huánghòu): hoàng hậu |
| 面 | 面 / 麵 | 面子 → 面子 (miànzi): thể diện; 面条 → 麵條 (miàntiáo): mì sợi |
| 干 | 乾 / 幹 / 干 | 干净 → 乾淨 (gānjìng): sạch; 干部 → 幹部 (gànbù): cán bộ; 干涉 → 干涉 (gānshè): can thiệp |
| 里 | 裡 (Hồng Kông viết 裏) / 里 | 里面 → 裡面 (lǐmiàn): bên trong; 公里 → 公里 (gōnglǐ): ki-lô-mét |
| 只 | 隻 / 只 | 一只猫 → 一隻貓 (yì zhī māo): một con mèo; 只有 → 只有 (zhǐyǒu): chỉ có |
Người học hay đánh đồng phồn thể với tiếng Trung Đài Loan. Thực ra kiểu chữ chỉ là một phần. Tiếng Phổ thông ở đại lục và Đài Loan còn khác nhau ở một số từ vựng và cách đọc.
| Nghĩa | Đại lục | Đài Loan |
|---|---|---|
| Taxi | 出租车 (chūzūchē) | 計程車 (jìchéngchē) |
| Xe đạp | 自行车 (zìxíngchē) | 腳踏車 (jiǎotàchē) |
| Khoai tây | 土豆 (tǔdòu) | 馬鈴薯 (mǎlíngshǔ); ở Đài Loan 土豆 lại là lạc |
| Phần mềm | 软件 (ruǎnjiàn) | 軟體 (ruǎntǐ) |
| Video | 视频 (shìpín) | 影片 (yǐngpiàn) |
| Thông tin | 信息 (xìnxī) | 資訊 (zīxùn) |
Cách đọc cũng có chỗ khác. Ví dụ 垃圾 (rác) ở đại lục đọc lājī, ở Đài Loan thường đọc lèsè.
Nhật Bản cũng giản hoá một phần chữ Hán (gọi là tân tự thể), nhưng theo cách riêng. Vì vậy một chữ có thể có ba dạng:
| Phồn thể | Giản thể (Trung) | Nhật | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| 學 | 学 | 学 | học |
| 廣 | 广 | 広 | rộng |
| 氣 | 气 | 気 | khí |
| 賣 | 卖 | 売 | bán |
Biết kanji giúp bạn đoán nghĩa nhiều chữ Trung, nhưng đừng mặc định chữ Nhật trùng với giản thể hay phồn thể.
| Mục tiêu của bạn | Nên học | Lý do |
|---|---|---|
| Thi HSK, du học, làm việc với đối tác đại lục | Giản thể | Đề HSK, giáo trình, hợp đồng, mạng xã hội đại lục đều dùng giản thể |
| Du học, làm việc ở Đài Loan | Phồn thể | Học thêm từ vựng kiểu Đài Loan và làm quen chú âm |
| Sống, làm việc ở Hồng Kông, Ma Cao | Phồn thể | Nếu cần nói hằng ngày, tiếng Quảng Đông quan trọng hơn chọn kiểu chữ |
| Đọc Hán Nôm, câu đối, thư pháp, sách cổ | Phồn thể | Văn bản cổ viết bằng chữ truyền thống |
| Chưa rõ mục tiêu, học để giao tiếp | Giản thể | Ít nét, nhiều tài liệu và video cho người mới hơn. Có thể học thêm phồn thể sau |
Nguyên tắc thực tế: viết thạo một loại, đọc được cả hai. Ít ai cần viết tay thạo cả hai bộ chữ, nhưng đọc được cả hai thì rất có ích khi xem phim, đọc báo hay tra tài liệu.
Người Việt có thêm lợi thế: âm Hán Việt gắn với chữ chứ không gắn với kiểu chữ. 學習 và 学习 đều là "học tập", 國家 và 国家 đều là "quốc gia".
語言, 電話, 東西, 開門, 時間, 見面
Đáp án. Bài 1: 语言 (yǔyán): ngôn ngữ; 电话 (diànhuà): điện thoại; 东西 (dōngxi): đồ vật; 开门 (kāimén): mở cửa; 时间 (shíjiān): thời gian; 见面 (jiànmiàn): gặp mặt. Bài 2: (1) 頭髮; (2) 麵條; (3) 以後; (4) 乾淨.
Dù chọn loại chữ nào, bạn cũng cần gặp chữ trong câu thật để nhớ lâu. Corodomo là nền tảng học ngoại ngữ qua video, có tiếng Trung cùng 5 ngôn ngữ khác, trên web và app iOS/Android, với kho hơn 5.000 video chọn lọc.
Gói Free cho xem gần như toàn bộ kho video, không giới hạn số video mỗi ngày. Bạn được tra từ, dịch và hỏi CoroAI trong hạn mức AI, và thêm 1 video của riêng mình. Các gói Plus/Pro mở thêm tính năng, xem ở trang bảng giá.
Cách bắt đầu: vào trang học tiếng Trung hoặc mở kho video tiếng Trung. Nếu mục tiêu là HSK, xem thêm trang HSK để biết cấp độ phù hợp.
Nếu chưa có mục tiêu gắn với Đài Loan, Hồng Kông hay Hán Nôm, nên bắt đầu bằng giản thể: ít nét hơn, nhiều giáo trình và video cho người mới hơn, và là chữ dùng trong đề HSK.
Một phần. Nhiều chữ giống hệt nhau, và chữ giản hoá theo bộ thủ thì đoán được. Chữ giản hoá mạnh như 书/書, 听/聽 thì phải học thêm. Đọc song song đều đặn một thời gian, bạn sẽ quen dần với mặt chữ phồn thể.
HSK dùng chữ giản thể. Nếu bạn định học ở Đài Loan, hãy tìm hiểu kỳ thi TOCFL và hỏi đơn vị tổ chức về loại chữ của đề.
Có, nhiều bộ gõ và phần mềm chuyển đổi tự động. Nhưng với các chữ gộp như 发, 后, 面, 干, kết quả có thể sai, nên đọc lại trước khi dùng.
Có ích về mặt chữ, vì văn bản Hán Nôm dùng chữ Hán truyền thống. Nhưng đọc Hán Nôm còn cần âm Hán Việt và chữ Nôm, là một môn học riêng.
Giản thể và phồn thể là hai cách viết của cùng một hệ chữ. Học giản thể nếu hướng tới đại lục, Singapore hoặc HSK. Học phồn thể nếu hướng tới Đài Loan, Hồng Kông hoặc văn bản cổ. Chưa rõ mục tiêu thì bắt đầu bằng giản thể. Khi đã vững một loại, chỉ cần học bảng bộ thủ tương ứng và các chữ gộp là đọc được loại còn lại.
Bài liên quan: