Ngôn ngữ
Biến điệu thanh 3 tiếng Trung, cách đọc 一 và 不 kèm bài luyện
Biến điệu thanh 3 là lý do 你好 viết nǐ hǎo nhưng đọc ní hǎo. Nắm được nó cùng hai chữ 一 và 不, bạn sửa được phần lớn lỗi "đọc đúng từng chữ mà nghe vẫn sai".
Người Việt học bốn thanh khá nhanh. Cái khó là khi ghép chữ thành câu, thanh 3 đổi cách đọc.
Bài này đi qua từng quy tắc, mỗi quy tắc có bảng pinyin trước và sau khi biến, cuối bài có bài luyện đọc kèm đáp án.
Luyện ngay với video thật trên Corodomo
Nghe từng câu · Shadowing · Chép chính tả · Từ vựng
Mở video 改善中文发音的秘密 / The Secret to Improve Chinese Pronunciation / Chinese Daily Podcast (khoảng 14 phút): nghe từng câu, tìm những chỗ hai thanh 3 đứng cạnh nhau và nhại lại đúng cách đọc đã biến.
- Thanh 3 thật ra đọc thế nào
- Quy tắc 3 + 3 thành 2 + 3
- Ba thanh 3 liền nhau
- Biến điệu của 一
- Biến điệu của 不
- Bài luyện đọc có đáp án
- Giới thiệu Corodomo
- Câu hỏi thường gặp
- Kết luận
Thanh 3 thật ra đọc thế nào
Sách thường vẽ thanh 3 là xuống rồi lên (214). Thực tế, đường xuống rồi lên đầy đủ chỉ rõ khi chữ đứng một mình hoặc ở cuối câu được nhấn. Trong lời nói, thanh 3 có ba cách đọc:
| Vị trí | Cách đọc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đứng riêng, cuối câu | Xuống rồi lên đầy đủ | 好 hǎo, 我 wǒ |
| Trước thanh 1, 2, 4 hoặc thanh nhẹ | Nửa thanh 3: chỉ xuống thấp, không lên lại | 老师 lǎoshī, 很忙 hěn máng, 好看 hǎokàn, 我们 wǒmen |
| Trước một thanh 3 khác | Đổi thành thanh 2 | 你好 nǐ hǎo → ní hǎo |
Lỗi hay gặp nhất là cố đọc đủ đường lên ở giữa câu, làm câu nghe như bị ngắt. Ở giữa câu, cứ đọc thanh 3 thấp và ngắn.
Quy tắc 3 + 3 thành 2 + 3
Hai thanh 3 liền nhau thì chữ đầu đọc thành thanh 2. Pinyin chuẩn vẫn ghi thanh gốc, nên bạn phải tự đổi khi đọc.
| Từ | Pinyin viết | Đọc thành | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| 你好 | nǐ hǎo | ní hǎo | xin chào |
| 可以 | kěyǐ | kéyǐ | có thể |
| 水果 | shuǐguǒ | shuíguǒ | hoa quả |
| 洗澡 | xǐzǎo | xízǎo | tắm |
| 老板 | lǎobǎn | láobǎn | ông chủ |
| 所以 | suǒyǐ | suóyǐ | vì vậy |
| 手表 | shǒubiǎo | shóubiǎo | đồng hồ đeo tay |
| 雨伞 | yǔsǎn | yúsǎn | ô, dù |
Thanh 3 đứng trước thanh nhẹ
Phần lớn trường hợp đọc nửa thanh 3: 姐姐 jiějie, 椅子 yǐzi, 耳朵 ěrduo. Một số từ lại đọc lên thanh 2, hay gặp nhất là động từ lặp và vài từ thông dụng: 想想 xiǎngxiang đọc xiángxiang, 走走 zǒuzou đọc zóuzou, 小姐 xiǎojie đọc xiáojie, 哪里 nǎli đọc náli. Nhóm này nên học thuộc từng từ.
Ba thanh 3 liền nhau
Khi có ba thanh 3 trở lên, cách đọc phụ thuộc vào cách các chữ ghép nghĩa với nhau.
| Cụm | Cách ghép nghĩa | Đọc thành |
|---|---|---|
| 展览馆 (nhà triển lãm) | (展览) + 馆 | zhánlánguǎn |
| 买雨伞 (mua ô) | 买 + (雨伞) | mǎi yúsǎn khi nói chậm, mái yúsǎn khi nói nhanh |
| 我很好 (tôi khoẻ) | 我 + (很好) | wó hén hǎo khi nói liền; wǒ hén hǎo nếu ngắt hoặc nhấn 我 |
| 我也很好 (tôi cũng khoẻ) | (我也) + (很好) | wó yě hén hǎo |
Cách làm thực tế: tách câu thành cụm nghĩa, áp dụng 3 + 3 trong từng cụm. Nói càng nhanh, các cụm càng dính vào nhau và càng nhiều chữ đổi thành thanh 2.
Biến điệu của 一
Chữ 一 có thanh gốc là thanh 1 nhưng đổi theo chữ đứng sau. Nhiều giáo trình ghi luôn thanh đã biến của 一 và 不 trong pinyin, khác với thanh 3.
| Vị trí | Đọc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đứng riêng, đọc số, số thứ tự, cuối từ | yī | 第一 dì-yī, 十一 shíyī, 一月 yī yuè, 统一 tǒngyī |
| Trước thanh 4 | yí | 一个 yí ge, 一样 yíyàng, 一下 yíxià, 一定 yídìng, 一共 yígòng |
| Trước thanh 1, 2, 3 | yì | 一天 yì tiān, 一年 yì nián, 一起 yìqǐ, 一点儿 yìdiǎnr |
| Giữa động từ lặp | yi (thanh nhẹ) | 看一看 kàn yi kàn, 试一试 shì yi shì |
Lưu ý 一个: chữ 个 thường đọc nhẹ (ge), nhưng thanh gốc là thanh 4 (gè), nên 一 vẫn đọc yí. Khi đọc số điện thoại hay số phòng, người Trung Quốc thường đọc số 1 là yāo để khỏi nhầm với số 7 (qī).
Biến điệu của 不
不 đơn giản hơn: chỉ đổi khi đứng trước thanh 4.
| Vị trí | Đọc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Trước thanh 4 | bú | 不是 bú shì, 不去 bú qù, 不对 bú duì, 不用 bú yòng, 不客气 bú kèqi |
| Trước thanh 1, 2, 3 | bù | 不吃 bù chī, 不来 bù lái, 不好 bù hǎo |
| Giữa câu hỏi chính phản, trong bổ ngữ khả năng | bu (thanh nhẹ) | 是不是 shì bu shì, 好不好 hǎo bu hǎo, 听不懂 tīng bu dǒng, 对不起 duìbuqǐ |
Một ca dễ nhầm: 不一样 đọc bù yíyàng. Chữ 一 đã thành yí (thanh 2), nên 不 đứng trước thanh 2 và giữ bù.
Bài luyện đọc có đáp án
Đọc to từng câu theo pinyin gốc, tự đổi thanh, rồi mới xem đáp án. Ghi âm lại để nghe xem mình có đọc nửa thanh 3 đúng không.
- 你好，我很好。 Nǐ hǎo, wǒ hěn hǎo.
- 他不是老师，是老板。 Tā bù shì lǎoshī, shì lǎobǎn.
- 请等一下，我马上来。 Qǐng děng yīxià, wǒ mǎshàng lái.
- 我不太忙，一起去吧。 Wǒ bù tài máng, yīqǐ qù ba.
- 这次和上次不一样。 Zhè cì hé shàng cì bù yīyàng.
- 你可以看一看。 Nǐ kěyǐ kàn yī kàn.
| Câu | Đọc thành | Quy tắc |
|---|---|---|
| 1 | Ní hǎo, wó hén hǎo. | 3 + 3; chuỗi ba thanh 3 |
| 2 | Tā bú shì lǎoshī, shì láobǎn. | 不 trước thanh 4; 3 + 3; nửa thanh 3 trong 老师 |
| 3 | Qíng děng yíxià, wó mǎshàng lái. | 3 + 3 hai lần; 一 trước thanh 4 |
| 4 | Wǒ bú tài máng, yìqǐ qù ba. | 不 trước thanh 4; 一 trước thanh 3; 我 trước bú đọc nửa thanh 3 |
| 5 | Zhè cì hé shàng cì bù yíyàng. | 一 trước thanh 4 thành yí; 不 trước thanh 2 giữ bù |
| 6 | Ní kéyǐ kàn yi kàn. (Ngắt sau 你 thì đọc nǐ kéyǐ.) | Chuỗi ba thanh 3 kiểu 你 + (可以); 一 giữa động từ lặp |
Giới thiệu Corodomo: luyện thanh điệu tiếng Trung với video và AI chấm phát âm
Corodomo là nền tảng học ngoại ngữ qua video, có 6 ngôn ngữ: Trung, Nhật, Anh, Hàn, Đức, Thái. Dùng được trên web và app iOS/Android. Kho có hơn 5.000 video chọn lọc, phụ đề song ngữ chia theo câu, video tiếng Trung có pinyin.
Để luyện biến điệu trong lời nói thật, bạn có thể dùng:
- Phụ đề có pinyin để nhìn thanh gốc và tự đoán chỗ biến điệu trước khi nghe.
- Nghe từng câu, lặp câu để nghe kỹ những chỗ hai thanh 3 đứng cạnh nhau.
- Shadowing có AI chấm phát âm đến từng từ, biết ngay chữ nào lệch.
- Hỏi CoroAI khi không chắc một chữ trong câu đọc thế nào.
Gói Free xem được gần như toàn bộ kho video, không giới hạn số video mỗi ngày, tra từ và hỏi CoroAI trong hạn mức AI (xem hạn mức AI). Các gói khác ở trang bảng giá.
Bắt đầu: vào trang shadowing, chọn một video tiếng Trung HSK 1–2, mỗi ngày nhại 5 câu và chú ý riêng các chữ thanh 3. Muốn chọn video theo trình độ thì vào trang học tiếng Trung.
Bài liên quan:
- Luyện Thanh Điệu Tiếng Trung Chuẩn: Nghe Nói Từ Pinyin Đến Hội Thoại
- Sửa Lỗi Phát Âm Pinyin: Mẹo & Bài Tập Cho Người Mới
Câu hỏi thường gặp
Vì sao 你好 viết nǐ hǎo mà đọc ní hǎo?
Vì hai thanh 3 đứng liền nhau thì chữ đầu đọc thành thanh 2. Pinyin chuẩn vẫn ghi thanh gốc, người đọc tự đổi.
Khi viết pinyin có cần ghi thanh đã biến không?
Với thanh 3, pinyin chuẩn ghi thanh gốc. Với 一 và 不, nhiều giáo trình và tài liệu cho người học ghi luôn thanh đã biến (yí ge, bú shì) cho dễ đọc. Hãy theo quy ước của giáo trình bạn dùng.
Nửa thanh 3 là gì?
Là thanh 3 chỉ có phần xuống thấp, không lên lại. Nó xuất hiện khi thanh 3 đứng trước thanh 1, 2, 4 hoặc phần lớn thanh nhẹ, ví dụ 老师 lǎoshī, 很忙 hěn máng.
一 đọc là yī, yí hay yì?
Đọc yī khi đứng riêng, đọc số, số thứ tự; yí trước thanh 4; yì trước thanh 1, 2, 3; đọc nhẹ khi đứng giữa động từ lặp như 看一看.
Kết luận
- Hai thanh 3 liền nhau: chữ đầu đọc thanh 2. Thanh 3 trước thanh khác: chỉ đọc nửa thanh, xuống thấp rồi dừng.
- 一 đọc yí trước thanh 4, yì trước thanh 1, 2, 3, giữ yī khi đếm số và số thứ tự.
- 不 chỉ đổi thành bú trước thanh 4, đọc nhẹ trong 是不是 và 听不懂.
Học tiếp trên Corodomo: Học tiếng Trung qua video · Luyện shadowing